Histoarje Opsterlân

Op dizze side is alles te lêzen oer de skiednis fan ús gemeente. In skiednis dy't al yn 150.000 foar Kristus begjint mei de 'fûstbile fan Wynjewâld'.

Mear leare oer de skiednis fan Opsterlân?

Bring dan ris in besyk oan it Museum Opsterlân yn Gordyk.

Gean nei de webside fan Museum Opsterlân

Histoarje

Al om 150.000 foar Kristus hinne wennen der minsken yn Opsterlân. It bewiis dêrfan is de fûne ‘fûstbile fan Wynjewâld’. Opsterlân hiet doe fansels noch net sa. Dêrnei is der in hiele tiid gjin bewiis fan minsklike oanwêzigens. Pas wer om 15.000 jier foar Kristus hinne. Dat der doe minsken libben witte wy troch de foarwerpen dy’t op it grûngebiet fan Opsterlân fûn binne. Yn it Frysk Museum kinne jo stiennen ark, brûnzen foarwerpen en skerven ierdewurk út Opsterlân bewûnderje. In tal hiel bysûndere fynsten, lykas de fûstbile fan Wynjewâld út 150.000 foar Kristus, binne te sjen yn de fêste tentoanstelling yn Museum Opsterlân yn De Gordyk.

De heech wenjende minsken op sân

De namme 'Opsterlân' waard foar it earst brûkt yn 1395, al wie it yn in wat oare foarm as no. De namme wie doe Upsateraland. Up is 'op' en sater is 'sittende op'. Opsterlanners binne dus 'opsitters', de heech wenjende minsken op it sân. Ek de namme Superhaudmare komt foar yn de 14^e iuw as oantsjutting foar dizze streek. Frij oerset betsjut dit boppe-haad-stream. Dy haadstream is dan de rivier 'It Alddjip' (Keningsdjip), dy't it hert fan Opsterlân foarmet.

Lânskip

Opsterlân stiet tsjintwurdich bekend om syn prachtige bosken. Mar, dizze bosken binne noch frij jong en waarden fan ein 18^e iuw en begjin 19^e iuw ôf oanlein. Foar dy tiid bestie it lânskip út iepen flakten mei grutte heidefjilden en ûntagonklike feangebieten. Lâns de rivier It Alddjip leine de doarpen ferspraat.

Turfwinning en feroaring fan it lânskip

Yn de 18^e iuw waard it heechfean yn Opsterlân grutskalich ôfgroeven troch feankompagnys. Turfvaarten en kanalen waarden groeven om de turf ôf te fieren, wat it lânskip drastysk feroare. Doarpen as De Gordyk, Bakkeveen en it hjoeddeistige Fryske Peallen ûntstienen yn dizze tiid. Aldere doarpen, lykas Lúkswâld, Beetstersweach, Terwispel en Lippenhuzen, wiene benammen boeredoarpen, rjochte op ikkerbou en feehâlderij. Koeien en skiep waarden benammen hâlden fanwegen de dong; hea foar it fee kaam út de ûnbewenne westlike gebieten (heawegen).

Leechfeanûntginning en migraasje

Yn de 19e iuw waard ek leechfean ôfgroeven, benammen yn de westlike dielen fan de gemeente. In protte arbeiders kamen út de kop fan Oerisel, de saneamde Gietersen. Sy leine de basis foar doarpen as De Tynje en Nij Beets. Namen lykas Bron, Lok, Krikke en Schokker tinke noch oan dizze migranten. Troch de ûntginning ûntstienen grutte plassen, dy’t letter yn de 19^e en 20^e iuw drûchmeald waarden en as greidlân yn gebrûk kamen.

Earmoede en bestjoer

De feanôfgravingen brochten grutte earmoede en sosjale ûnrêst, benammen om De Tynje en Nij Beets hinne. De namme Domela Nieuwenhuis is ûnlosmaklik ferbûn mei dizze skiednis. Yn Beetstersweach wennen de rike famyljes fan de feankompagnys, lykas Fockens, Van Teijens en Lycklama á Nijeholt.

Bestjoer

De famyljes fan de feankompagnys spilen ek in wichtige rol yn it lokale bestjoer fan de gritenij. In gritenij is de foarrinner fan de gemeente en in grytman wie de rjochter en bestjoerder dêrfan. Der wiene earst twa grytmannen yn Opsterlân, oan elke kant fan it Alddjip ien. Fan 1550 oant 1692 is der noch mar sprake fan ien grytman. Wol hiene sawol Beetstersweach as Lippenhuzen oant it lêst fan de 18^e iuw elk in rjochtskeamer, dêr’t de grytman rjochtspriek.

Beetstersweach: Hert fan Opsterlânsk bestjoer

Beetstersweach is al lange tiid in wichtige lokaasje foar it Opsterlânske bestjoer, om’t de grytman hjir wenne, en it gemeentebestjoer en de gemeentesekretary (buro dêr’t it administrative wurk foar in gemeente ferrjochte wurdt) hjir fêstige wiene. Mei útsûndering fan de Frânske tiid, doe’t de gemeentesekretary fêstige wie yn De Gordyk. Beetstersweach hat dus altyd al in wichtige rol spile as histoaryske lokaasje fan wat no gemeente Opsterlân hjit.

Oarloggen en plondertochten

De skiednis fan Opsterlân is der net ien fan in protte kriichsgeweld. Mar yn 1231 giene de Friezen en de Drinten elkoar wol te liif by Bakkeveen. Ek om de 80-jierrige oarloch hinne wiene der ynfallen en plonderingen en yn 1672 en 1673 besoargen soldaten dy’t yn Opsterlân ferbleaune oerlêst. Dit binne mar in pear skermutselingen yn de lange skiednis fan Opsterlân.

Sichtbere oantinkens

Sichtbere oantinkens oan spannende tiden binne de skânsen oan de grinzen, by Fryske Peallen, (de noch besteande Swartedyksterskâns) en by de Breeberch súdlik fan Wynjewâld. Yn 1673 waard hiel De Gordyk in festing, dêr’t it kultureel sintrum/sporthal 'De Skâns' syn namme oan ûntlient.

Mear ynformaasje

Hawwe jo noch fragen?

Nim dan kontakt op mei it Publykssintrum