1866: De bestriding fan goalera
Dûk yn de skiednis fan Opsterlân en ûntdek hoe't ús gemeente epidemyen as goalera en pokken bestried.
Sûnt in pear jier is koroana ûnderdiel fan ús libben wurden. Besmetlike sykten besteane al hiel lang en soargje faak foar in protte deaden. De bûlepest, ek wol bekend as de Swarte Dea, soarge der yn de midsiuwen foar dat miljoenen minsken ferstoaren en de maatskippij folslein ûntwricht rekke. Ek yn de njoggentjinde iuw hienen sykten dit effekt. Utbraken fan kolera, tyfus, longterring, pokken, readfank en mûzels kamen mei regelmaat foar.
Earste kolera-útbraak yn Nederlân
Yn 1832 waard kolera foar de earste kear sjoen yn Nederlân. In tal bûtersmokkelders dy't út Ingelân wei mei de boat werom nei Nederlân kamen, brochten de sykte mei. Yn 1832 en 1833 ferstoaren der 10.108 persoanen oan dizze sykte. Yn 1849 wie der op 'e nij in epidemy dy't begûn yn Saandam. Der foelen troch dizze epidemy doe 23.267 deaden yn Nederlân. Yn 1866 foelen der 21.286 slachtoffers yn ús lân. Dizze útbraak raasde benammen yn Amsterdam en omkriten. Mar ek yn oare dielen fan Nederlân ferstoaren in protte minsken, yn Grinslân bygelyks al 1525 minsken yn it jier 1866. Sûnt 1800 waarden der sân pandemyen fan kolera teld, de lêste tusken 1961 en 1975.
Kolera yn Opsterlân
De oerheden diene harren bêst om de fersprieding fan dizze sykten foar te kommen. Yn de stêden waarden kolerakommisjes ynsteld dy't besochten de epidemy yn te damjen en soarch joegen oan de siken. Lokale oerheden en ynwenners donearden dêrfoar jild. Gemeente Opsterlân lei de bestriding fan kolera en oare besmetlike sykten yn 1866 fêst yn in feroardering. Yn dizze ‘Feroardering ta foarkommen en beteugeljen fan Kolera en oare besmetlike sykten’ waarden foarskriften en maatregels fêstlein om besmetlike sykten yn te damjen. Sykten ferspriede harren bygelyks fia it wetter, it iten fan besmette griente, mar ek dêr't minsken ôfstannen ôfleine. De feroardering omfettet dêrom ek artikels dy't yngien op de reisbewegingen fan minsken op skippen. Troch ûnderfinings mei eardere epidemyen, setten oerheden massaal yn op previnsjemaatregels.
Ek fia bekendmakkingen yn kranten waarden maatregels bekend makke. Yn 1871 wie it ferbean om 3 moannen lang ferkeap en ynfier fan brûkte klean en lappen, ornearre om klean of tekkens fan te meitsjen, út te stallen yn ferbân mei de poksykte dy't hearske yn de gemeente. Yn 1892 mochten de merke net trochgean en waarden ‘tinten, kreamen, dissen, karûssels, draaiorgels en lietssjongers ensfh., strangst weard’.
Oarsaak
Yn 1854 ûntduts de Britske arts John Snow dat smoarch wetter de oarsaak fan kolera wie. Besmetlike sykten kamen benammen foar by de earmere befolkingsgroepen en yn tichtbefolke omjouwings. Dêrtroch beseften minsken harren dat de rioelring en hygiëne oars moast. Dizze ynsichten ferspraten harren oer Europa en soargen der úteinlik foar dat kolera no eins net mear by ús foarkomt.
Ofbyldingsgalery
