1851: Gemeente Opsterlân yn twaen dield
Yn Nederlân binne ferskate gemeentlike weryndielings útfierd. Dizze skiednis giet werom oant it begjin fan de njoggentjinde iuw. Yn 1851 bestiene der 1209 gemeenten yn Nederlân. Yn 2023 wie dit werombrocht nei 342. Benammen fanôf 1970 binne der in protte weryndielings útfierd.
Kontour
De namme Opsterlân komt foar it earst foar yn 1395 en waard stavere as Upsateraland. It hat in totale oerflakte fan 227,68 km². In grut part fan de doarpen yn Opsterlân wurde al neamd yn in list út 1315, dêr't kapellen yn opneamd wurde. Elk doarp dat in kapel besiet, waard dêryn neamd. Bysûnder oan Opsterlân is, dat de gemeentegrinzen fan Opsterlân al iuwenlang itselde binne. Op âlde kaarten, bygelyks út 1718 fan Schotanus-Halma, sjogge wy al de kontour dy't gelyk is oan no. Doe hiet in gemeente noch in gritenij. Fan it begjin fan de sechstjinde iuw oant 1851 wiene der yn Fryslân 30 gritenijen dy't ûnderbrocht wiene yn de eardere goaen Eastergoa, Westergoa en Sânwâlden. De gritenij Opsterlân foel ûnder Sânwâlden, tegearre mei de gritenijen Aenjewier, Doanjewerstâl, Gaasterlân, Haskerlân, Lemsterlân, Eaststellingwerf, Skoatterlân, Utingeradiel en Weststellingwerf. In tal dêrfan is yntusken gearfoege. Op 1 maaie 1798 waard it begryp gemeente as steatsrjochtlik begryp yntrodusearre yn Nederlân (Steatsregeling foar it Bataafske Folk).
Untwerp
Yn 1851 stelde de gemeentewet in minimum yn fan 25 stimberjochtigen per gemeente as betingst, wat doe allinnich de belestingbeteljende manlju wiene. Der wiene doe 10.440 ynwenners yn Opsterlân. Yn dit jier waard der ek sjoen nei in mooglike splitsing fan de gemeente Opsterlân. Hoewol't wy de krekte grinsbepaling net kenne, wie der sprake fan de winsk om de gemeente op te dielen yn twa dielen: ûnder westlik Opsterlân soene falle De Gordyk, Langezwaag, Koartezwaag, Lúkswâld, Terwispel en Lippenhuzen (Nij Beets en De Tynje bestiene noch net) mei yn totaal 5282 ynwenners en as haadplak De Gordyk. Under eastlik Opsterlân soene dan komme te fallen Beets, Beetstersweach, Olterterp, Oerterp, Sigerswâld, Duerswâld, Wynjewâld en Himrik mei yn totaal 5057 ynwenners mei as haadplak Beetstersweach. Opfallend is dat Bakkeveen net neamd waard. Yn it dokumint, dat úteinlik in ûntwerp bleaun is, steane boppedat inkele betingsten útien set.
Grinzen stelle
De grinzen fan in gemeente of oare ienheid wiene faak net hiel skerp steld. Grinsgeskillen kamen in protte foar de ôfrûne iuwen. Dochs is de grins fan Opsterlân hast itselde bleaun. Dat betsjutte net dat der gjin geskillen wiene. Ien fan de âldste geskillen spile him ôf yn 1508 tusken Bakkeveen en it Drintske doarp Een. De bewenners fan Een ferklearren dat de noch besteande en op de Frysk-Drintske grins lizzende Landweer de ‘marckscheijdinge’ wie tusken Een en Opsterlân. De ierden festingwâl lei dwers oer de sângrêd en sleat de âlde lânwei nei Drinte en stêd Grins ôf. Restanten fan dizze wei binne 200 meter westlik fan de lânwar noch sichtber as in holle wei op de heide fan Allardseach. Mar ek binnen de gemeente kamen geregeld geskillen foar oer wêr't in grins lei op in perseel, sa't byhearende kaart út 1763 oantoant. Oft it no op lokaal nivo of om gruttere gebieten giet, geskillen oer grinzen spylje ek no hieltyd in wichtige rol yn de wrâld.
Ofbyldingsgalery
